„თუ ქალი იქნებოდა, ვიღაც აუცილებლად უკანალს მოუჭერდა. თუ ეს ქალი მანქანა იქნებოდა, გზაზე გადაგიარებდა.“ — ეს სიტყვები ჯილ პოსენერმა უკვდავყო 1979 წლის ნოემბერში, როცა ლონდონის ფარინგდონის გზაზე მოძრაობაში გაერია, რათა გადაეღო ის, რასაც უმეტესობა ყურადღებას არ მიაქცევდა: გრაფიტით დაფარული ბილბორდი. პირველი წინადადება თავად რეკლამაში იყო — სექსისტური, თითქოს ხუმრობით ნათქვამი ფრაზა, რომელიც ახალ ფიატს უწევდა რეკლამას. მეორე წინადადების დამატებაში კი პოსენერს არაერთხელ დასდეს ბრალი.
რეალურად, როგორც კალიფორნიაში, საკუთარ სახლში მყოფი ფოტოგრაფი, დრამატურგი და არასამთავრობო ორგანიზაციის დამფუძნებელი განმარტავს, ახლა უკვე ცნობილი ფრაზა იქვე, ახლოს მდებარე სოციალისტური გაზეთის, „მორნინგ სტარის“ ოფისში მომუშავე ორ ქალს დაუწერიათ. „ბილბორდი რომ დაინახეს, ისე გაბრაზდნენ, ეს გამოსავალი მოიფიქრეს,“ იხსენებს პოსენერი. „არც უფიქრიათ, სანამ ჩემს მიერ გაგზავნილ საფოსტო ბარათებს არ გადააწყდნენ. მთელი შეკვრა გავუგზავნე და ერთად კარგად ვიცინეთ.“
პოსენერმა პირველად დაახლოებით 100 საფოსტო ბარათი დაბეჭდა თავისი ფოტოთი, სადაც ფიატის რეკლამა გრაფიტით იყო „დაფარული“ — ან, როგორც თავად უწოდებს, „გადაფორმებული“. მას შემდეგ, მისი შეფასებით, მილიონზე მეტი ბარათი გაიყიდა. თუმცა, როგორც თავად ამბობს, ამით დიდად არასდროს მოუპოვებია შემოსავალი.
საგულისხმოა, რომ მოგება პოსენერის მიზანი არც არასდროს ყოფილა: საფოსტო ბარათები უბრალოდ საშუალება იყო, გაევრცელებინა ის, რაც მალე მის პოლიტიკურ სატირად იქცა. ისინი იმ დროს შეიქმნა, როცა ქალთა გათავისუფლებისა და გეი უფლებების მოძრაობები მარგარეტ ტეტჩერის სოციალურად კონსერვატიულ ბრიტანეთს უპირისპირდებოდნენ და ღიად ეწინააღმდეგებოდნენ იმ სტერეოტიპს, რასაც პოსენერი „უმორო ლესბოსელს ან უმორო ფემინისტს“ უწოდებს. ფოტოგრაფის სხვა ნამუშევრების მსგავსად, ამ ბარათებს კიდევ ერთი გზავნილიც ახლდათ: „დიდი შუა თითი ისტებლიშმენტისთვის“.
გადაღებიდან 40 წელზე მეტი გავიდა და 2023 წელს ფიატის ფოტო მოულოდნელად კვლავ გააცოცხლა ტეიტ ბრიტანიის გამოფენამ „ქალები აჯანყებაში“. პოსენერისთვის, რომელმაც პროფესიული ფოკუსი ათ წელზე მეტი ხნის წინ ცხოველთა კეთილდღეობაზე გადაიტანა, ეს გამოცდილება კათარზისული აღმოჩნდა. „ფოტოგრაფიას აბსოლუტურად ჩამოვშორდი,“ იხსენებს ის. „ამიტომაც ვაფასებ ტეიტის გამოფენას — და დრამატულად რომ არ ჟღერდეს — თითქოს ძველი ცხოვრება დამიბრუნა.“
გამოფენამ მისი შემოქმედებისადმი ინსტიტუციური ინტერესი კვლავ გააღვივა და საბოლოოდ ახალი რეტროსპექტივის, „ჯილ პოსენერი: სცენა და ქუჩა“, გამართვამდე მიიყვანა გლაზგოს ხელოვნების სკოლაში. ექსპოზიცია გაცილებით შორს მიდის ერთი დროულად გადაღებული ფოტოს მიღმა — მოიცავს პოსენერის წლებს ბრიტანეთის პირველ პროფესიულ გეი თეატრალურ დასში, Gay Sweatshop-ში, მის პერიოდს Daily Mirror-ის პარტიულ კონფერენციებზე ფოტოგრაფად მუშაობისას და ხელახლა აანალიზებს მის გავლენიან 1987 წლის სერიას „ბინძური გოგონების გზამკვლევი ლონდონისთვის“. გამოფენაზე ასევე წარმოდგენილია რამდენიმე ნაკლებად ცნობილი, მაგრამ არანაკლებ ღირსეული ბილბორდის გრაფიტიც.
ერთად, ეს ნამუშევრები „სცენა და ქუჩას“ აქცევს პოსენერის ყველაზე მნიშვნელოვან სოლო-გამოფენად ბრიტანეთში და პირველად, რომელიც სრულად აღიარებს მის 50-წლიან კარიერას, რომელიც კულტურულ პროდუქტსა და სოციალურ სამართლიანობას ეძღვნება. ახლა უკვე 73 წლის, ის მშვიდად უყურებს ამ დაგვიანებულ პატივისცემას. „ვფიქრობ, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ განსაკუთრებული ფოტოგრაფი არ ვარ,“ ამბობს ის, „და ეს თვითდამცირება არ არის. უბრალოდ, მე ვარ ადამიანი, რომელსაც რაღაცების დანახვა შეუძლია — და შეიძლება, სხვები ვერ ამჩნევენ იმას, რასაც მე ვხედავ.“
ასეც იყო 1979 წლის ნოემბერში, როცა პოსენერმა პირველად შენიშნა გრაფიტით დაფარული ფიატის ბილბორდი. აწუხებს თუ არა, რომ ეს დღემდე მისი ფოტოგრაფიული კარიერის განმსაზღვრელ მომენტად რჩება? „ვფიქრობ, თუ გაქვს ერთი ფოტო, რომელიც ასე ზუსტად ასახავს ეპოქას, მოძრაობას — უნდა მიიღო ეს,“ ამბობს ის. „არანაირი პრობლემა არ მაქვს, რომ ერთდღიანი ვარსკვლავი ვიყო.“
შეუერთდი Lesbians United-ს, ლონდონი, 1981 (მთავარი ფოტო)
„ზუსტად არ მახსოვს, როგორ გადავაწყდი ამ ფოტოს, მაგრამ მგონი ჩრდილოეთ ლონდონში იყო. შეუძლებელია, არ გაგეცინოს, როცა ამას ხედავ. ალბათ იმიტომ, რომ ცხოვრებაში ბევრი ბრაზი მქონდა, მომწონდა, რომ ასეთ რაღაცებზე შეგვეძლო ხუმრობით გვეპასუხა და სხვებსაც ესმოდათ და სიამოვნებას იღებდნენ.“
პოსენერის პიესა Any Woman Can-ის სარეკლამო ფოტო, Gay Sweatshop-ის დადგმა, 1976
„იმ დროს, ამ პიესაში ბევრი რამ ხალხს ეხებოდა,“ ამბობს პოსენერი. „ბოლო ფრაზა იყო: ‘შენ ყვირილა-ლესბოსელს უყურებ, მე კი პირდაპირ შენ გიყურებ.’ ჩემთვის, როგორც ახალგაზრდა ქალისთვის, ეს იყო ჩემი გამოღწევის და სამყაროსადმი კონფრონტაციული დამოკიდებულების ანარეკლი.“
მარგარეტ ტეტჩერი კონსერვატორული ქალთა კონფერენციაზე, ლონდონი, 1987
„ტორების პარტიის ქალთა კონფერენციაზე რამდენიმე ფოტო გადავიღე, რომლებიც ამ აუდიტორიას აშკარად დასცინოდა და ზოგჯერ მრცხვენია კიდეც ამის. მაგრამ, მეორე მხრივ, ისინი საკუთარ თავს აჩვენებდნენ და მე ამას ვაფიქსირებდი და ვიღებდი. ტეტჩერი საბავშვო ბაღში — ეს უბრალოდ ყველაზე სასაცილო რამ იყო, რაც კი წარმომედგინა.“
A Dirty Girls Guide to London-დან, 1987
„სწორედ ამიტომ ჰქვია ‘ბინძური გოგონების გზამკვლევი ლონდონისთვის’ — თითქოს ტურისტული ბროშურაა. მაგრამ ბრიტანული კულტურის ხატების ნაცვლად, აქ ორი ქალი კოცნის ერთმანეთს, რაც პირდაპირ ამბობს: ‘ეს შეგვიძლია აქვე, ყველას თვალწინ.’ ეს არის არ დამალვა და იმის თქმა, რომ ‘თქვენ ვერ აკონტროლებთ ჩვენს ცხოვრებას და სხეულებს.’“
დრიუ გრიფიტსი Jingleball-ში, Gay Sweatshop-ის დადგმა, მისი მოუხსნელი მკვლელობიდან რვა წლით ადრე, 1976
„როცა Sweatshop-ს პირველი პრესკონფერენცია ჰქონდა, დრიუ საერთოდ ვერ შეხვდა ჟურნალისტებს. ძალიან რცხვენოდა მედიის წინაშე გამოსვლა, ამიტომ ზურგით იდგა მათ მიმართ, მიუხედავად იმისა, რომ ჯგუფი თავად დააარსა. ვფიქრობ, ეს ყველას გვქონდა: საშინელი შიში, მაგრამ იმედიც და რაღაც ახალი შესაძლებლობაც.“
ჯილ პოსენერი: სცენა და ქუჩა გლაზგოს ხელოვნების სკოლაში 9 იანვრამდე გაგრძელდება.
