საუდის არაბეთის დედაქალაქ ერ-რიადში, მეფე ხალიდის სახელობის საერთაშორისო აეროპორტზე განხორციელებული თავდასხმები კიდევ ერთი სახიფათო ესკალაციაა რეგიონში, სადაც დაძაბულობა და შეიარაღებული კონფლიქტები ისედაც მწვავეა.
საუდის არაბეთი მოვლენების ასეთი განვითარებისთვის მზად არ აღმოჩნდა.
ბოლო კვირების განმავლობაში ჰუსიტებმა საუდის არაბეთის ტერიტორიაზე თავდასხმები გაააქტიურეს. თუმცა ბოლო დღეებში მათ ქვეყნის კრიტიკულად მნიშვნელოვან ინფრასტრუქტურას, დედაქალაქის მთავარ აეროპორტს დაარტყეს და, როგორც ჩანს, საუდის არაბეთის საჰაერო თავდაცვის სისტემების გარღვევა განსაკუთრებული სირთულის გარეშე შეძლეს.
შაბათის თავდასხმას 12 ადამიანი ემსხვერპლა, 300-ზე მეტი კი დაშავდა. კვირას საუდის არაბეთის ხელმძღვანელობით მოქმედმა კოალიციამ, რომელიც ჰუსიტების წინააღმდეგ იბრძვის, განაცხადა, რომ აეროპორტის სამგზავრო დარბაზს „უცნობი ჭურვი“ მოხვდა, ხოლო მის სიახლოვეს ფრთოსანი რაკეტა გაანეიტრალეს.აეროპორტზე თავდასხმების პარალელურად, ჰუსიტები ცდილობენ, კონტროლი დაამყარონ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან პოზიციებზე წითელი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ და ბაბ-ელ-მანდების სრუტის მიმდებარედ.
ეს კიდევ უფრო ზრდის საფრთხეს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საერთაშორისო საზღვაო მარშრუტზე, მიუხედავად იმისა, რომ იემენის მთავრობა აცხადებს, თითქოს სრუტის უსაფრთხოება უზრუნველყოფილია.
იემენში სამოქალაქო ომი ათ წელზე მეტია მიმდინარეობს. ერთმანეთს უპირისპირდებიან საერთაშორისო დონეზე აღიარებული და საუდის არაბეთის მიერ მხარდაჭერილი მთავრობა და ირანის მხარდაჭერით მოქმედი ჰუსიტები.
კონფლიქტს ათასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო ქვეყანა მსოფლიოს ერთ-ერთი უმძიმესი ჰუმანიტარული კრიზისის წინაშე აღმოჩნდა.
ეს რთული და მრავალშრიანი გეოპოლიტიკური დაპირისპირებაა. მისი უკანასკნელი გამწვავება ირანს, შეერთებულ შტატებსა და ისრაელს შორის არსებული დაძაბულობის ფართო კონტექსტში უნდა განვიხილოთ.
2000-იანი წლების შუა პერიოდში „ალ-ქაიდას“ ამბოხების შემდეგ საუდის არაბეთის სამეფოს ასეთი მასშტაბის საფრთხე არ შექმნია.
მაშინ საუდის ხელისუფლებამ გამოწვევის დაძლევა საზოგადოების მხარდაჭერის მოპოვებასა და მოსახლეობის განწყობებზე ორიენტირებული ეფექტიანი კამპანიით შეძლო.
შემდგომში ქვეყანამ გაუძლო „არაბული გაზაფხულის“ საპროტესტო ტალღასაც, რომელმაც ტუნისში, ლიბიაში, ეგვიპტესა და იემენში ლიდერების ხელისუფლებიდან ჩამოშორება გამოიწვია.
საუდის არაბეთმა მარტში ერ-რიადზე ირანის ბალისტიკური რაკეტებით თავდასხმაც შედარებით მშვიდად გადაიტანა, თუმცა აშკარა უკმაყოფილებით.
ახლანდელი ვითარება განსხვავებულია.
საუდის არაბეთს ახლო აღმოსავლეთში ერთ-ერთი უძლიერესი სამხედრო ავიაცია ჰყავს და ჰუსიტების პოზიციებზე გამანადგურებელ საჰაერო იერიშებს ახორციელებს. მიუხედავად ამისა, მოწინააღმდეგე ძალებმა ქვეყნის მნიშვნელოვანი ტერიტორიების დაკავება შეძლეს, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილებში.
ჰუსიტებმა კარგად იციან, სად მიაყენონ საპასუხო დარტყმა საუდის არაბეთს: მისი ეკონომიკის ყველაზე მოწყვლად ადგილებში.
ირანის მიერ მხარდაჭერილი ე.წ. „წინააღმდეგობის ღერძის“ შემადგენლობაში ჰუსიტები თეირანის მნიშვნელოვანი სტრატეგიული პარტნიორები არიან.
წითელი ზღვის სანაპიროზე მდებარე ჯიზანიდან ხურაისის ნავთობქიმიურ კომპლექსამდე, ჰუსიტები ასაფეთქებელი ნივთიერებებით აღჭურვილ დრონებსა და რაკეტებს მაღალი სიზუსტით იყენებენ.
წითელი ზღვის საზღვაო მარშრუტის მნიშვნელობა კიდევ უფრო გაიზარდა მას შემდეგ, რაც სპარსეთის ყურის მეორე მხარეს მდებარე ჰორმუზის სრუტე სრულად არ გახსნილა.
ამის მიზეზია შეერთებულ შტატებსა და ირანს შორის ომის დასრულების შესახებ შეთანხმების მიუღწევლობა.
წითელ ზღვაში გემებზე თავდასხმები ჰუსიტებისთვის ზეწოლის კიდევ ერთი საშუალებაა.
ასეთი თავდასხმები მსოფლიო ეკონომიკას ზიანს აყენებს, რაც თეირანისთვის მოლაპარაკებებში მნიშვნელოვან ბერკეტს წარმოადგენს.
სექტემბრის დასაწყისში თეთრმა სახლმა განაცხადა, რომ იემენის კონფლიქტში უშუალო სამხედრო ჩარევას არ გეგმავდა, თუმცა საუდის არაბეთისთვის სადაზვერვო მხარდაჭერის გაწევა შეეძლო.
მოგვიანებით ვაშინგტონმა დაადასტურა, რომ საუდის არაბეთს სადაზვერვო ინფორმაციას აწვდიდა და ქვეყანაში სამხედრო ექსპერტებიც გაგზავნა.
თუმცა ერ-რიადზე ბოლო თავდასხმამ, რომელსაც აშშ-ის ერთი მოქალაქეც ემსხვერპლა, შესაძლოა ვითარება შეცვალოს.
ჟურნალისტებთან საუბრისას აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა შაბათის თავდასხმას „საშინელი“ უწოდა და არ გამორიცხა, რომ საუდის არაბეთთან ერთად სამხედრო მოქმედებებში ჩაერთოს.
„ახლახან შევიტყვეთ ბოლო თავდასხმის შესახებ, ამიტომ გადაწყვეტილებას მივიღებთ. ჩვენ ძალიან სწრაფად ვმოქმედებთ“, - განაცხადა ტრამპმა.
მიუხედავად ამისა, აშშ-ის პირდაპირი სამხედრო ჩარევა ნაკლებად სავარაუდოა, სულ მცირე, მომავალ თვეში დაგეგმილ კონგრესის შუალედურ არჩევნებამდე.
2024 წელს ხელახლა არჩევისას დონალდ ტრამპი ამომრჩევლებს დაჰპირდა, რომ ამერიკის მონაწილეობას მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში მიმდინარე ომებში დაასრულებდა.
თუმცა შეერთებული შტატები ამჟამად ახლო აღმოსავლეთში სამ მოუგვარებელ კონფლიქტშია ჩართული: ღაზაში, ლიბანსა და ირანში.
თუ ტრამპი კიდევ ერთ, ამჯერად იემენის ომშიც ჩაერთვება, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ამას ამერიკელი ამომრჩევლები დადებითად შეხვდნენ.
არსებული ვითარება მიანიშნებს, რომ იემენში ომი, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გამწვავდება, ვიდრე მხარეები მორიგ, მყიფე ზავს მიაღწევენ, აშშ-ის მონაწილეობით თუ მის გარეშე.
