მსახიობის ავტობიოგრაფიის სათაურის არჩევა ხშირად ბევრს ამბობს თავად ავტორზე. სილვესტერ სტალონემ თავისი წიგნი „The Steps“ დაარქვა, რითაც ცხოვრების სირთულეებს ფილადელფიის ხელოვნების მუზეუმის გრანდიოზულ კიბეებთან აიგივებს — იმავე კიბეებთან, რომლებსაც როკი აღტაცებით აურბენს. მაიკლ დუგლასმა მხიარულად და ზედმეტი ფიქრის გარეშე თავისი ავტობიოგრაფია „One Helluva Ride“ დაასათაურა.
დასტინ ჰოფმანის წიგნი კი იმ ახალგაზრდულ, მტკივნეულად მგრძნობიარე სამყაროს უბრუნდება, სადაც მსახიობობის ვირუსმა პირველად იჩინა თავი. ალ პაჩინომ თავის წიგნს „Sonny Boy“ დაარქვა; ენტონი ჰოპკინსმა — „We Did OK, Kid“. ჰოფმანის „Look at Me“ კი თითქოს იმ სურვილზეა, რომ დაგინახონ და მოგისმინონ. ან იქნებ ეს ბავშვური სურვილია, თავი გამოაჩინო?
1975 წელს, თრილერის „Marathon Man“-ის გადაღებებზე, სადაც ჰოფმანი ჩვეულებრივ ბიჭს თამაშობდა, რომელიც მოულოდნელად ნაცისტი ომის დამნაშავის სტომატოლოგის სავარძელში აღმოჩნდება, მან პარტნიორ ლორენს ოლივიეს უთხრა, რომ მსახიობობა სამყაროსთვის სათქმელის ქონაა. „სისულელეა,“ — მოკლედ უპასუხა ოლივიემ და შემდეგ მსახიობობის არსი ასე აუხსნა: სახე მიუახლოვა ჰოფმანს და ჩურჩულით უთხრა: „მიყურე, მიყურე, მიყურე, მიყურე, მიყურე.“
ჯერ მთავარი. ჰოფმანის ავტობიოგრაფიის მკითხველს აუცილებლად დააინტერესებს კიდევ ერთი ლეგენდარული ანეკდოტის სიმართლე, რომელიც ოლივიეს უკავშირდება. მართლა გაათენა ჰოფმანმა ღამე, რომ გადაღებებზე დაღლილი გამოჩენილიყო, და ოლივიემ უთხრა: „სცადე, უბრალოდ ითამაშო, ძვირფასო ბიჭო“?
სამწუხაროდ, პასუხი უარყოფითია. ჰოფმანის ახსნა კი ჟურნალისტური ეშმაკობის მაგალითია: როგორ შეიძლება სხვისი ისტორიის ირონია ამოიღო და ავტორის საზიანოდ გამოიყენო. ჰოფმანი მართლაც გაათენებდა ღამეებს, მაგრამ არა როლისთვის — არამედ Studio 54-ში გართობითა და კოკაინის მოხმარებით; გადაღებებზე საშინლად გამოიყურებოდა. ოლივიემ, რომელსაც ეს არ გაჰკვირვებია, ხუმრობით უთხრა, სცადე, უბრალოდ ითამაშო. Vanity Fair-ის ჟურნალისტმა კი ეს ამბავი ისე გადააკეთა, რომ ჰოფმანი სასაცილო პრეტენზიულად გამოიყვანა.
წიგნი ნიუ-იორკერის ჟურნალისტმა არიელ ლევიმ ჩაწერა, და როგორც ჩანს, ჰოფმანის მონათხრობის სტილსაც მიბაძა: ამბავი ხტუნვა-ხტუნვით, ქრონოლოგიის დარღვევით მიედინება. ორი მტკივნეული თემა განსაკუთრებით გამოიკვეთა: ჰოფმანის მამა და #MeToo მოძრაობა. პირველზე ბევრს ვკითხულობთ, მეორეზე — თითქმის არაფერს.
ჰოფმანი ჭკვიანი, მებრძოლი აუტსაიდერი იყო, კალიფორნიაში, სეკულარულ ებრაულ ოჯახში გაზრდილი ბიჭი, რომლის დედაც 12 წლისას ცხვირის ოპერაციას სთავაზობდა — იმავე დროს, როცა თავადაც იკეთებდა. კოლეჯში მსახიობობის კურსებზე დამატებითი ქულებისთვის შევიდა, მაგრამ მალევე დამოკიდებული გახდა აპლოდისმენტებსა და სიცილზე, რის შემდეგაც ნიუ-იორკში გადავიდა, თეატრის მაღალფარდოვან სამყაროში თავის დასამკვიდრებლად. იქ მეგობრობდა ისეთივე ამბიციურ და გაბრაზებულ ახალგაზრდებთან, როგორებიც ჯინ ჰეკმანი და რობერტ დიუვალი იყვნენ. ჰოფმანი ამერიკული ახალი ტალღის ერთ-ერთ სიმბოლოდ იქცა, სადაც მთავარ როლებში უხეში გარეგნობის მსახიობებსაც უშვებდნენ (თუმცა ეს ქალებზე არ ვრცელდებოდა).
ბრწყინვალე ახალგაზრდა კომიკოსმა და რეჟისორმა მაიკ ნიკოლსმა ჰოფმანი ბროდვეის პერსპექტიულ მსახიობად სრულიად მოულოდნელად აირჩია ფილმში „The Graduate“ — მაშინ, როცა ყველა რობერტ რედფორდის ტიპაჟს ელოდა. ფილმში ახალგაზრდა ბიჭი უფროსი ქალის ცდუნებას ეწირება, რაც ახალი და ძველი კინოს მეტაფორად იქცა.
ჰოფმანი მაშინ 30 წლის იყო, მაგრამ ახალგაზრდულად გამოიყურებოდა; მისი პარტნიორი ენ ბენკროფტი — 36-ის, მაგრამ განათებით უფრო ასაკოვანს ჰგავდა, რაც სექსისტური დისბალანსი იყო, თუმცა მაშინ ჰოფმანს ეს ბოლომდე ვერ აღიქვა. თუმცა, რაღაც მაინც გააღიზიანა, როცა Mad Magazine-ის პაროდიაში წაიკითხა: „დედა, რატომ ვარ მე ებრაელი, როცა შენ და მამა არა ხართ?“ ანტისემიტიზმი ხშირად იჩენდა თავს იმდროინდელ პრესაში, სადაც მას არასაკმარისად სიმპათიურ და მაღალ მსახიობად მიიჩნევდნენ.
„The Graduate“ ჰოფმანის ბოლო შანსი იყო ახალგაზრდული მთავარი როლისთვის. შემდეგ კი ჯონ შლეზინგერის „Midnight Cowboy“-ში ბინძურ, ინვალიდ თაღლით რატსო რიცოს განასახიერებს, რომელიც ჯონ ვოიტს უკან მიჰყვება და ნიუ-იორკის ტაქსისტს უყვირის: „I’m walkin’ here!“ — ფრაზა, რომელიც იმპროვიზაციით დაიბადა, რადგან ჰოფმანი მართლაც მთელი გულით იყო ჩართული მომენტში, მეთოდური მსახიობობის სტილში, რაც მერი სტრიპსა და ტომ კრუზს აოცებდა და აწუხებდა. ჰოფმანი, როგორც ჯინ ჰეკმანი, რთული ხასიათის იყო და რეჟისორებს ხშირად ეკამათებოდა.
ის იყო მკაცრი ბიჭი ულუ გროსბარდის კრიმინალურ თრილერში „Straight Time“; საყვარელი მამა ფილმში „Kramer vs Kramer“, რომელიც მთელი ამერიკის სალაპარაკო თემად იქცა; ქალი-გადაცმული „Tootsie“-ში; დაბნეული პროდიუსერი „Wag the Dog“-ში (მისი თქმით, ეს პერსონაჟი Paramount Pictures-ის ხელმძღვანელ რობერტ ევანსზე არ იყო დაფუძნებული, როგორც ხშირად ფიქრობენ); და აუტისტი გენიოსი ძმა „Rain Man“-ში, ტომ კრუზის გვერდით — ორი განსხვავებული, მაგრამ ერთნაირად კონცენტრირებული მსახიობის დუეტი. ეს როლი ჰოფმანმა პიტერ გასრის, ამერიკელი ფეხბურთელის, კევინ გასრის აუტისტი ძმის მიხედვით შექმნა. თუმცა, ჰოფმანი თითქოს ვერ აცნობიერებს თანამედროვე გენდერულ პოლიტიკასა და ავთენტურ კასტინგთან დაკავშირებულ საკითხებს, რომლებიც დღეს ამ როლების შეფასებას ცვლის.
წიგნის მთავარი გმირი, ფაქტობრივად ტრაგიკული ფიგურა, ჰოფმანის მამა ჰარია — გაბრაზებული და პრინციპული ადამიანი, რომელიც თავადაც ოცნებობდა ჰოლივუდურ წარმატებაზე, მაგრამ შვილის მიღწევებს ვერ შეეგუა. ჰარი Columbia Pictures-ის რეკვიზიტების განყოფილების უფროსი იყო და ფრენკ კაპრას „Mr Smith Goes to Washington“-ზეც მუშაობდა, მაგრამ უფროსებთან კამათის გამო გაათავისუფლეს — იმავე თვისება, რაც დასტინს შემდეგში ეპატიებოდა. ჰოფმანმა უფროსმა ავეჯის მაღაზია გახსნა და თავისი წყენა შვილებზე — რონისა და დასტინზე — აგრესიულად და ძალადობრივად გადაიტანა.
დიკენსური სევდა იგრძნობა იმ ამბავში, როცა ჰოფმანის მამას „The Graduate“-ის გადაღებებზე დასწრების უფლება მისცეს. გადაღების შემდეგ, რეჟისორი ყველას აცინებდა, როგორ გამოვიდა ჰარი ბარიერებიდან და მაიკ ნიკოლსს სცენის გადაღების რჩევები მისცა. ეს დამცირება, როგორც ჩანს, ჰოფმანს დღემდე ვერ გადაუმუშავებია, თუმცა ამბობს, რომ არტურ მილერის „Death of a Salesman“-ში უილი ლომანის როლი სწორედ მამაზე ააგო, მანერებით, რომლებიც ჰარის აუცილებლად უნდა ეცნო. მაგრამ ჰარი კულისებში მივიდა და უთხრა: „ვაუ! ეს კაცი ნამდვილი წარუმატებელია...“ ნეტავ, მართლა ვერ იცნო საკუთარი თავი?
და ბოლოს, ჰოფმანის წინააღმდეგ 2017 წელს წამოწყებულ ბრალდებებზე: 1985 წელს, „Death of a Salesman“-ის სატელევიზიო ადაპტაციის გადაღებებზე, 17 წლის სტაჟიორი ანა გრემ ჰანტერი ამტკიცებდა, რომ ჰოფმანმა მასზე სექსუალურად იძალადა და შევიწროებდა. მოგვიანებით, ბროდვეის სპექტაკლში მისმა პარტნიორმა კეტრინ როსეტერმა და კიდევ ორმა ქალმა — კორი თომასმა და მელისა კესტერმა — მსგავსი ბრალდებები გააჟღერეს. ჰოფმანმა დანაშაული უარყო, თუმცა დაუფიქრებელ და ტაქტის არმქონე ქცევას აღიარა. მაგრამ წიგნში ეს თემა თითქმის არ განიხილება; არცერთი სახელი არ არის ნახსენები, საკითხი ორ გვერდშია მოხსენიებული. #MeToo-ზე ჰოფმანი იხსენებს „განსჯას, რომელიც ინტერნეტში ტრიალებდა“ და ამბობს, რომ ამას მიესალმა. და შემდეგ: „უცებ, ჩემი მთელი ცხოვრება შეიცვალა.“
დეტალებზე არ საუბრობს, მხოლოდ მაკარტიზმის მსხვერპლს ადარებს თავს და წერს, რომ „ჩემზე ამბობდნენ ისეთ რაღაცებს, რაც უბრალოდ სიმართლე არ იყო“. სერიოზულად კითხულობს: „შეიძლება, რომ არასაკმარისი ემპათია მქონდა? რომ ზედმეტად საკუთარ თავში ვიყავი ჩაკეტილი, რომ სხვების გრძნობები სწორად შემემჩნია? რა თქმა უნდა. ცხადია.“ თუმცა, მისი ბრალმდებლები ბევრად უფრო კონკრეტულ რამეს ამტკიცებდნენ.
დასტინ ჰოფმანი ამ წიგნში სიტყვაუხვი, ბაბუასავით უშუალო და საკუთარ თავში ჩაკეტილი ფიგურაა — ბრწყინვალე, ინტუიციური, ეპოქალური მსახიობი. ალბათ, მისი სურვილი, მუშაობა გააგრძელოს და პენსიაზე არ გავიდეს, ნაწილობრივ იმითაცაა განპირობებული, რომ სურს, ეს ბრალდებები მისი ისტორიის ბოლო სიტყვად არ დარჩეს.
