არის უფრო ცუდი გზებიც, რაშიც შეიძლება ორი ათწლეულის გატარება, ვიდრე ახალგაზრდობის, წარმატებისა და საყვარელი ადამიანებით გარშემორტყმულობის განცდის დევნა. თუმცა კერ სმიტისთვის „დოსონის ხეობის“ განსაკუთრებული მაგიის გამეორება თითქმის შეუძლებელი აღმოჩნდა.
„უკვე 25 წელია, ვცდილობ, ის გამოცდილება თავიდან შევქმნა,“ — ამბობს სმიტი WB-ის თინეიჯერული დრამის შესახებ, სადაც ხუთი სეზონის განმავლობაში თამაშობდა მგრძნობიარე სპორტსმენს, ჯეკ მაკფის. „მთელი კარიერა იმასთან შედარებაში გავატარე.“
ოქტომბერში, Zoom-ზარზე საუბრისას, 53 წლის, ჭაღარა და ქუდიანი სმიტი ამ დევნას თავის ახალ მემუარებში „არ მინდა დავიცადო: ჩემი ცხოვრება დოსონის ხეობაში“ უბრუნდება. წიგნი ნაწილობრივ ზეპირი ისტორიაა, ნაწილობრივ — პირადი ანგარიშსწორება, სადაც სმიტი ყოფილი კოლეგებისა და მსახიობების, მათ შორის ქეთი ჰოლმსის, ინტერვიუებს ეყრდნობა, რათა სერიალი, ჯეკის ქამინგ-აუთის შემდეგ დაწყებული პროტესტები და ჰომოფობიური შევიწროების ეპიზოდი გაიხსენოს, რომელზეც აქამდე არასდროს უსაუბრია. მემუარებში სმიტი ღიად ეძლევა ნოსტალგიას და თავისი გამოცდილების მიმართ განსაკუთრებულ სენტიმენტებს გამოხატავს.
როცა სმიტი 1998 წელს „დოსონის ხეობის“ გადასაღებ მოედანზე მივიდა, მის ანგარიშზე მხოლოდ რამდენიმე როლი იყო — მათ შორის ეპიზოდური გამოჩენა „ბეივოჩში“ და დაუფასებელი როლი „CSI: დანაშაულის ადგილის გამოძიებაში“. მეორე სეზონში ის სექსუალური ახალწვეულის როლით გამოჩნდა, რომელიც დოსონ ლირისა (ჯეიმს ვან დერ ბიკი) და ჯოი პოტერს (ქეთი ჰოლმსი) შორის დაძაბულობის გასამძაფრებლად შემოიყვანეს. სმიტი უილმინგტონში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, გადასაღებ მოედანზე ფეხს იდგამდა და არ ჰქონდა მიზეზი ეფიქრა, რომ ეს მდგომარეობა შეიცვლებოდა.
დაახლოებით რვა ეპიზოდის შემდეგ, სერიალის შემქმნელმა კევინ უილიამსონმა ყავაზე დაპატიჟა. სმიტს ეს მოწვევა ავისმომასწავებლად მოეჩვენა. „ეს ჩემთვის სამსახურში მეორე თვე იყო,“ — იხსენებს ის. „ვიფიქრე, ‘ვაიმე, ნეტავ მიშვებენ?’“
ყავახანაში მიმავალ გზაზე ეჭვი შეეპარა, რომ საქმე სხვაში იყო. სმიტი ფიქრობდა, რომ სერიალის პერსონაჟები უილიამსონის სხვადასხვა მხარეს ასახავდნენ: ჯოი — მწერლის ერთ მხარეს, ჯოშუა ჯექსონის პეისი — ხუმარა, დოსონი — გონიერი, მიშელ უილიამსის ჯენი — მისი ველური მხარე. მაგრამ არც ერთი პერსონაჟი არ ასახავდა უილიამსონის სექსუალობას. მაშინაც კი, როცა საჯაროდ არ იყო ქამინგ-აუთი გაკეთებული, სმიტს ეჭვი ჰქონდა, რომ შემქმნელს სურდა, თავისი ამბავი პერსონაჟის მეშვეობით ეთქვა.
ყავახანაში უილიამსონმა მისი ეჭვები დაადასტურა. „მისი ზუსტი სიტყვები იყო: ‘კერ, გვინდა ჯეკის ხაზით სხვა მიმართულებით წავიდეთ.’“ სმიტის პირველი რეაქცია იყო „ვაიმე“, თუმცა ეს თავისთვის შეინახა. სთხოვა უილიამსონს, ორი დღე მისცემოდა, რომ იმ ადამიანებთან გაევლო კონსულტაცია, ვისი აზრიც მისთვის მნიშვნელოვანი იყო. 1998 წელს პოპულარულ თინეიჯერულ სერიალში გეი პერსონაჟის თამაში სერიოზულ ნაბიჯად მიაჩნდა.
ამ გადაწყვეტილებამ ჯეკი სერიალის გარდამტეხი გეი ქამინგ-აუთის ისტორიის ცენტრში მოაქცია. სმიტი ასევე გახდა ამერიკული პრაიმტაიმის ტელევიზიაში ორი მამაკაცის პირველი კოცნის მონაწილე, როცა ჯეკმა კოლეჯის მოსამზადებელი სტუდენტი, ეთანი (ადამ კაუფმანი) მესამე სეზონის ფინალში თავის საერთო საცხოვრებელთან აკოცა.
„იმ კოცნის გადაღებისას ძალიან ვნერვიულობდი,“ — ამბობს სმიტი კაუფმანთან ერთად გადაღებულ სცენაზე. „ათი დუბლი გადავიღეთ. ეთანიც ნერვიულობდა, რაც არ უნდა თქვას ახლა.“
რეჟისორმა მსახიობებს მარტივი რჩევა მისცა: მნიშვნელობა არ ჰქონდა, წყვილი ორი მამაკაცი, ორი ქალი თუ ქალი და მამაკაცი იყო. თუ პერსონაჟები ერთმანეთს იზიდავდნენ და უყვარდათ, უბრალოდ უნდა ეკოცათ.
„მართალი იყო,“ — ამბობს სმიტი. „ვიფიქრე და მივხვდი, რომ მართლა ასე მარტივია.“
„მთელი თაობისთვის ეს სიუჟეტური ხაზი გარდამტეხი იყო და ბევრისთვის ქამინგ-აუთის გამოცდილებას დაემთხვა,“ — თქვა შოურანერმა გრეგ ბერლანტიმ 2020 წლის ინტერვიუში. „სასიამოვნოა იმის გაფიქრებაც, რომ ახალგაზრდებს იმ დროს იმგვარი მხარდაჭერა მივეცით, როგორიც ჩვენ არ გვქონდა. ადვილია დაივიწყო, რამდენად ფასეულია ეს.“
მაშინ ყველა ასე მიმღები არ ყოფილა. „დოსონის ხეობას“ უილმინგტონის სტუდიის გარეთ პროტესტები შეხვდა, სმიტი კი იხსენებს, როგორ უწევდა დემონსტრანტების ბრბოში გავლა, რომ სამუშაოზე მისულიყო. ეშინოდა, თუმცა გარკვეულ შვებას ის აძლევდა, რომ პროტესტის სამიზნე სიუჟეტი იყო და არა პირადად ის.
„პროტესტს არ ვეთანხმებოდი, მაგრამ ვაფასებდი, რომ ეს პირადად კერ სმიტს არ ეხებოდა, რაც სასიამოვნო იყო,“ — ამბობს ის.
ცდილობდა, ყურადღება მხოლოდ საქმეზე გაემახვილებინა. „თვალებზე ბანდაჟი ავიკარი,“ — იხსენებს სმიტი. მაგრამ მტრული განწყობა ყოველთვის სტუდიის კარიბჭეს მიღმა არ რჩებოდა. დაახლოებით 2001 წელს, როცა არიზონას ქალაქ იუმაში საშინელებათა ფილმ „დაკარგულების“ გადაღებებზე იყო, მანქანასთან დაბრუნებულმა წითელი საღებავით გაკეთებული ჰომოფობიური წარწერები ნახა. ვერასდროს გაარკვია, ვინ გააკეთა ეს ან როგორ იცნეს მისი მანქანა.
წლების განმავლობაში ეს ინციდენტი არავის გაუმხილა. მემუარებში პირველად დაწერა ამის შესახებ.
„არასდროს მითქვამს ეს არავისთვის, სანამ ფურცელზე არ გადავიტანე,“ — ამბობს სმიტი. „როგორც მსახიობს, ძალიან მომწონს, როცა ვჩანდი დაუცველი. მაგრამ როგორც მწერალი, როცა საკუთარ გამოცდილებას აღწერ, ეს სულ სხვა რამეა, რადგან ეს შენ ხარ. ეს ნამდვილად შენ ხარ.“
წიგნის წერის პროცესმა მას ასევე კოლეგების მოგონებებთან შედარების საშუალება მისცა. შედეგად გააცნობიერა: „ერთი რამ ვისწავლე — არც ერთი ადამიანი ერთსა და იმავე მოვლენას ერთნაირად არ იხსენებს.“
სერიალის ზაფხულის პაუზების დროს სმიტი მიზანმიმართულად ეძებდა ისეთ როლებს, რომლებიც ჯეკისგან დისტანცირებას მისცემდა (სხვა სიტყვებით, აშკარად ჰეტეროსექსუალურ პერსონაჟებს). ერთ-ერთი ასეთი იყო „საბოლოო დანიშნულება“, სადაც კარტერ ჰორტონის, სკოლის ბულერის როლი შეასრულა — პერსონაჟი, რომელიც ჯეკისგან სრულიად განსხვავებული იყო. კარტერი, სმიტის თქმით, „სრული იდიოტი“ იყო.
მას შემდეგ უფრო მშვიდი ცხოვრება აირჩია — ინსტაგრამზე პოზიტიურ ფრაზებს აზიარებს და სხვადასხვა ფილმსა თუ სერიალში თამაშობს (მათ შორის მოკლე ეპიზოდით „რივერდეილში“, სადაც, წარმოუდგენლად, სკოლა სტოუნუოლ პრეპის დირექტორი იყო). მაგრამ ჯეკის ისტორია მაინც თან სდევს. სმიტი მემუარის დასრულების პროცესში იყო, როცა ვან დერ ბიკი 2024 წლის თებერვალში კოლორექტალური კიბოთი გარდაიცვალა. მანამდე უკვე დაწერილი ჰქონდა მსახიობების 2025 წლის სექტემბრის შეხვედრის შესახებ ნიუ-იორკის რიჩარდ როჯერსის თეატრში, საქველმოქმედო ღონისძიებაზე F Cancer-ის მხარდასაჭერად. სმიტმა წიგნს ბოლო თავი დაუმატა, სადაც მსახიობებს, გადამღებ ჯგუფს და მეგობრებს ვან დერ ბიკის შესახებ მოკლე მოგონებების გაზიარება სთხოვა. „მისი გარდაცვალების შემდეგ მსახიობებთან აღარ მისაუბრია,“ — ამბობს სმიტი. იმედოვნებს, რომ ვან დერ ბიკს ეს დამატება მოეწონებოდა.
25 წელზე მეტი გავიდა, მაგრამ მაყურებლის გამოხმაურება კვლავ უმეტესად დადებითია — განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც სერიალი 2020 წელს Netflix-ზე გამოჩნდა და ახალ თაობასაც შეაყვარა თავი. ხალხი დღემდე ეკითხება სმიტს, რას ნიშნავდა მათთვის ჯეკი.
„იმ ადამიანების რაოდენობა, ვინც ასე მოდის ჩემთან, უარყოფით შემთხვევებთან შედარებით, მართლა მილიონიდან ერთია,“ — ამბობს ის ამაყი ღიმილით. „მოდიან და მეუბნებიან: ‘ჰეი, ჯეკ, ამ სიუჟეტმა ცხოვრება შემიცვალა.’ ზოგიც მეუბნება: ‘არ ვიცი, დღეს აქ ვიქნებოდი თუ არა, რომ არა დოსონის ხეობა.’“
